Πολύτιμοι Λίθοι

ΔΙΑΜΑΝΤΙ

Το όνομα του προέρχεται από την ελληνική λέξη δαμάζω και το στερητικό “α”, καθώς στην αρχαιότητα όλες οι σκληρές πέτρες, που ήταν αδύνατον να υποστούν κατεργασία, αποκαλούνταν αδάμαντες. Κατά πάσα πιθανότητα τα πρώτα διαμάντια ανακαλύφθηκαν στην Ινδία, καθώς υπάρχουν αναφορές σε βιβλία Οικονομίας και Νομοθεσίας του 4ου π.Χ. αιώνα. Η αξιολόγηση των διαμαντιών και των διαφόρων πολύτιμων λίθων αποτέλεσε προοδευτικά την τέχνη της γεμολογίας (gemology). Κατά τους Ινδούς, το διαμάντι είχε μαγικές ιδιότητες και θεωρούσαν ότι μέσα από αυτό κάποιος μπορούσε να δει τους διάφορους κινδύνους και να τους απομακρύνει. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι τα διαμάντια ήταν θραύσματα αστεριών που έπεσαν στη γη. Κάποιοι ακόμα πίστευαν ότι ήταν τα δάκρυα των Θεών...

Τα διαμάντια στη φυσική τους κατάσταση είναι ημιδιαφανή, διαφανή ή ακόμα και αδιαφανή και οι χρωματισμοί τους ποικίλουν. Άχρωμα, γκρίζα, μπλε, κόκκινα, κίτρινα, πράσινα ή και μαύρα. Αυτά που χρησιμοποιούνται στην κατασκευή κοσμημάτων είναι διαφανή και άχρωμα. Αν το διαμάντι βομβαρδιστεί με ακτινοβολία, ο χρωματισμός του μπορεί να αλλάξει. Συχνά οι κρύσταλλοι του διαμαντιού περιέχουν και άλλα ορυκτά, όπως γραφίτη, χλωρίτη, ζιρκόνιο, αιματίτη κ.ά. Επίσης, το διαμάντι παρουσιάζει κάποια οπτική ανισορροπία εξαιτίας της ύπαρξης των άλλων προσμίξεων, καθώς και διάφορες ωραίες αναλαμπές στις οποίες οφείλεται και ο χαρακτηρισμός του σαν πολύτιμος λίθος. Ωστόσο, το ακατέργαστο διαμάντι δεν εμφανίζει ούτε λάμψη ούτε κανένα από τα γνωστά του χαρακτηριστικά, τα οποία αποκτά με την επεξεργασία. Η απουσία προσμίξεων, όπως οι παραπάνω, δίνει μεγαλύτερη αξία στο διαμάντι.

   

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ

Αν μέσα σε ένα μαργαριτοφόρο όστρακο, εισβάλλει ένα ξένο σώμα π.χ. ένα παράσιτο ή κάποιο πετραδάκι, το όστρακο που δεν έχει την δυνατότητα να το αποβάλλει, αντιδρά ως εξής; εκκρίνει μάργαρο γύρω από τον εισβολέα με σκοπό να τον εξουδετερώσει. Το όστρακο κατά την διάρκεια των 6 ή 7 χρόνων ζωής του, περιβάλλει με επάλληλα στρώματα μάργαρου το σκουπιδάκι, μέχρι που σχηματίζεται γύρω από αυτό, ένα πανέμορφο μαργαριτάρι.

ΦΥΣΙΚΑ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙΑ
Δημιουργούνται τυχαία μέσα σ’ ένα μαργαριτοφόρο όστρακο. Ο άνθρωπος δεν συμμετέχει στη φάση της δημιουργίας του, αλλά όταν το μαργαριτάρι έχει ένα ικανοποιητικό μέγεθος, τότε το συλλέγει. Το φυσικό μαργαριτάρι έχει τυχαίο σχήμα και χρώμα. Τα πιο περιζήτητα και ακριβά είναι αυτά πού έχουν συμμετρίες κυρίως τα σφαιρικά, όσο το δυνατόν μεγάλο μέγεθος, και ομοιόμορφη ιριδίζουσα λάμψη. Αυτά βέβαια είναι πολύ σπάνια. Από μία ποσότητα 3 τόνων μαργαριτοφόρων οστράκων θα ξεχωρίσουμε 3-4 εξαιρετικής ποιότητας μαργαριτάρια. Τα φυσικά μαργαριτάρια σήμερα είναι δυσεύρετα, και αυτά που υπάρχουν βρίσκονται σε μουσεία και σε συλλογές κροίσων, καθότι ένα τέτοιο κολιέ κοστίζει εκατοντάδες χιλιάδες Ευρώ. Η βιομηχανία των κοσμημάτων χρησιμοποιεί σήμερα, αποκλειστικά τα καλλιεργημένα μαργαριτάρια.

ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΜΕΝΑ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙΑ
Όπως καλλιεργούνται στις Ελληνικές θάλασσες μύδια για φαγητό, έτσι καλλιεργούνται σε άλλες χώρες, όστρακα για παραγωγή μαργαριταριών. Οι καλλιεργητές, τοποθετούν μέσα στο όστρακο ένα πετραδάκι, ώστε αυτό να αρχίσει να εκκρίνει μάργαρο, και με τα χρόνια να δημιουργηθεί το μαργαριτάρι. Η διαδικασία της καλλιέργειας των μαργαριταριών εφευρέθηκε από μια ομάδα Ιαπώνων επιστημόνων του πανεπιστημίου του Τόκιο. Σήμερα τα περισσότερα μαργαριτάρια είναι γλυκού νερού, και παράγονται στην Κίνα. Τα στρογγυλά μαργαριτάρια που κυκλοφορούν στην αγορά είναι καλλιεργημένα, και οφείλουν το σχήμα τους στον πυρήνα που ο καλλιεργητής τοποθέτησε στο όστρακο, και είναι μία γυάλινη σφαίρα. Η ποιότητα του μαργαριταριού ανεβαίνει, όσο πιο παχύ είναι το στρώμα του μάργαρου και πιο μικρός ο πυρήνας. Το μεγαλύτερο φυσικό μαργαριτάρι που έχει βρεθεί ποτέ, είναι το «μαργαριτάρι του Αλλάχ». Πήρε το όνομα του από τον ανώνυμο Φιλλιπινέζο Δύτη ο οποίος ήταν Μουσουλμάνος, και το βρήκε στο νησί Palauan, το 1934. Το μαργαριτάρι αυτό έχει βάρος 6,4 κιλά, και αναπτύχθηκε σε ένα μαλάκιο που έχει το όνομα Tridacna Gigas, το μόνο που μπορεί να φτάσει σε τέτοιο μέγεθος. Αυτό το μαργαριτάρι έχει ακόμα την ονομασία «Μαργαριτάρι του Lao-Tse”

   

ΑΧΑΤΗΣ

Ο Αχάτης είναι ο ημιπολύτιμος λίθος που έχει ζωγραφιστεί από τη φύση πιο δημιουργικά από κάθε άλλο! Αυτός ο χαλαζίας που αποτελείται από ομόκεντρα στρώματα, βρίσκεται σε μεγάλη ποικιλία χρωμάτων και υφών. Κατά τον Θεόφραστο, οι Έλληνες έδωσαν το όνομα σ’ αυτό το ορυκτό, από τον ποταμό Αχάτη (σήμερα Drilio) της Σικελίας όπου τον εύρισκαν. Ο Αχάτης εκτιμήθηκε ιδιαίτερα ως φυλαχτό στην αρχαιότητα. Λεγόταν ότι έσβηνε τη δίψα και προστάτευε από τον πυρετό. Οι Πέρσες μάγοι χρησιμοποιούσαν τον Αχάτη για να αποτρέψουν τις καταιγίδες. Επίσης, τα κύπελλα από Αχάτη ήταν πολύ δημοφιλή στην Βυζαντινή αυτοκρατορία και κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης από τους αριστοκράτες της εποχής.

Ο Αχάτης είναι η πέτρα των Διδύμων στο ζωδιακό κύκλο και αντιστοιχεί στο μήνα Σεπτέμβριο.

   

ΑΜΕΘΥΣΤΟΣ

Ένα ακόμη ορυκτό που η ονομασία του έχει Ελληνική προέλευση. Το παράξενο αυτό όνομα οφείλεται στο ότι οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι όποιος φορά κόσμημα με αμέθυστο, ή πίνει το κρασί του σε κούπα από αμέθυστο, απαλύνονται οι συνέπειες από την μέθη. Στην Ελληνική μυθολογία ο αμέθυστος εμφανίζεται, όταν ο μεθυσμένος θεός Διόνυσος επιτίθεται με άγριες διαθέσεις σε μία παρθένα κόρη που έχει το όνομα «η Αμέθυστος». Το κορίτσι δεν ανταποκρίνεται, και για να σωθεί ζητάει την βοήθεια των θεών. Θεά ήταν αυτή που ανταποκρίθηκε στις προσευχές της, και συγκεκριμένα η Άρτεμις που για να σώσει το κορίτσι, την μεταμορφώνει σε μια άχρωμη πέτρα. Ταπεινωμένος και θυμωμένος ο Διόνυσος, χύνει το κρασί του πάνω στους κρυστάλλους της πέτρας που παίρνουν το όμορφο μοβ χρώμα. Σε μια παραλλαγή του μύθου η πέτρα βάφεται όχι από το κρασί αλλά από τα δάκρυα του μετανιωμένου Διόνυσου. Οι βιολετί αποχρώσεις του Αμέθυστου είναι τόσο δελεαστικές! Αν και στην πραγματικότητα αυτός ο πολύτιμος λίθος προστατεύει το άτομο που το φοράει από το κίνδυνο της αποπλάνησης!

Ο Αμέθυστος είναι ο ημιπολύτιμος λίθος που αντιστοιχεί στο ζώδιο του Υδροχόου και το μήνα Φεβρουάριο.

   

ΜΠΛΕ ΤΟΠΑΖΙ

Είναι ένα ορυκτό, που έχει χρησιμοποιηθεί σαν πολύτιμος λίθος από την αρχαιότητα. Το όνομα τοπάζιο το χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες, αλλά δεν αναφέρονταν στο υλικό για το οποίο μιλάμε σήμερα, αλλά στον χρυσόλιθο (περίδοτο). Το όνομα Τοπάζιο δόθηκε από ένα νησί στην Ερυθρά θάλασσα που είχε αυτό το όνομα. Ο Πλίνιος γνώριζε ότι το τοπάζιο εμφανίζεται σε διάφορες αποχρώσεις, και ο Στράβων, τον περιγράφει ως «λίθος διαυγής, χρυσό αποστίλβων φέγγος». Δημοφιλέστερη είναι και η γαλάζια ποιότητα του, που μοιάζει με ακουαμαρίνα, επειδή όμως είναι πολύ ανοιχτόχρωμο, σχεδόν πάντα το επεξεργάζονται με ακτινοβόληση και το χρώμα του γίνεται μπλε έντονο.

   

ΚΟΡΑΛΛΙ

Το κοράλλι που εμείς γνωρίζουμε, είναι ο σκελετός πολλών μικρών θαλάσσιων οργανισμών, που ζούσαν μαζί, έχοντας σχηματίσει αποικία. Οι οργανισμοί αυτοί είναι πολύποδες της κλάσης των ανθόζωων, μεγέθους λίγων χιλιοστών το καθένα, που ζουν ο ένας δίπλα στον άλλο σχηματίζοντας τεράστιες αποικίες. Κάθε πολύποδας που γεννιέται κολλάει το σκελετό του στην αποικία και την επεκτείνει. Οι αποικίες αυτές κατά τη διάρκεια των αιώνων φτάνουν σε μήκος χιλιομέτρων σχηματίζοντας τους κοραλλιογενείς υφάλους που λέγονται και ατόλες.

Επειδή τα κοράλλια δημιουργούν σχηματισμούς που μοιάζουν με κλαδιά, οι άνθρωποι μέχρι το 1730 πίστευαν ότι είναι φυτά. Το κοράλλι όπως και άλλα πολύτιμα υλικά ζωικής προέλευσης (μαργαριτάρι, ταρταρούγα) θεωρείται πολύτιμος λίθος. Ιστορικά και μεταφυσικά θεωρείται «θηλυκός» πολύτιμος λίθος. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τα αφιέρωναν στην Ίσιδα, και οι Ρωμαίοι στην Αφροδίτη. Στην αρχαία Ελλάδα τα κοράλλια ονομάζονταν «γοργονίδες», γιατί η αρχαία παράδοση έλεγε ότι σχηματίστηκαν από το αίμα της γοργόνας. Ο Πλίνιος αναφέρει πως οι Ινδοί μάντεις πίστευαν πώς να φοράει κάποιος κοράλλι, είναι ισχυρό αποτρεπτικό για πολλούς κινδύνους, και πως οι ίδιοι τα χρησιμοποιούν στις μαγικές τους ιεροτελεστίες.

Σε πολλές περιοχές στην Ελλάδα πιστεύουν ότι το κοράλλι προστατεύει από το κακό μάτι, αλλά και τους ναυτικούς από τη μανία της θάλασσας. Στη Χίο κρεμούσαν στην κούνια του νεογέννητου, κλαδάκια από κοράλλι. Τέλος να αναφέρουμε ότι σε πολλούς αναγεννησιακούς πίνακες, απεικονίζεται το θείο βρέφος, με ένα κλαδάκι κοράλλι, κρεμασμένο στο λαιμό. Η λέξη κοράλλι πιθανότατα έχει Ελληνική ετυμολογία :κόρη- αλός, δηλαδή, κόρη της θάλασσας.

   

ΣΜΑΛΤΟ

Σμάλτο ονομάζουμε ένα λεπτό διακοσμητικό στρώμα γυαλιού πάνω σε μία μεταλλική επιφάνεια.

Από τα παλαιότερα κομμάτια σε σμάλτο που έχουν ανακαλυφθεί, βρέθηκαν το 1952 στην Κύπρο στη θέση Κουκλιά. Είναι έξη χάλκινα δαχτυλίδια που έχουν επικάλυψη σμάλτου. Χρονολογούνται στον 14ο αιώνα π.Χ., και έχουν κατασκευαστεί πιθανά από εξόριστους μυκηναΐους τεχνίτες, οι οποίοι γνώριζαν αυτή την τεχνική. Η Αίγυπτος πιθανά να είναι η πατρίδα της τεχνικής του σμάλτου, και της επεξεργασίας του γυαλιού γενικότερα. Όταν ο Καίσαρας κατέλαβε την Βρετανία το 43 μ.Χ. βρήκε σκεύη διακοσμημένα με κόκκινο και μπλε σμάλτο κατασκευασμένα από τους Κέλτες που κατοικούσαν ήδη εκεί. Στο Βυζάντιο επίσης γνώριζαν αυτή την τεχνική, απ’ όπου μεταφέρθηκε στην Κίνα από τον Δρόμο του Μεταξιού. Στην Κίνα εξελίχθηκε σε τέχνη υψηλού επιπέδου. Το αποκορύφωμα των τεχνικών του σμάλτου ανέπτυξαν οι Γάλλοι τεχνίτες μετά το 1300μ.Χ.

Η λέξη "σμάλτο" που χρησιμοποιούμε είναι αυτούσια η ιταλική λέξη smalto. Σε παλαιότερα ελληνικά κείμενα η τεχνική αυτή αναφέρεται σαν υέλωμα ή υέλωμα έχρουν ή υάλωμα.

   

ΤΟΥΡΜΑΛΙΝΗ

Ένας μύθος λέει, πως όταν η τουρμαλίνη έκανε το μακρύ ταξίδι από το κέντρο της γης προς την επιφάνεια, συνάντησε στο δρόμο της το ουράνιο τόξο, πήρε μαζί της όλα του τα χρώματα. Δεν υπάρχει πάνω στη Γη άλλο ορυκτό πού με διαφάνεια καθαρότητα και σκληρότητα, να παρουσιάζει όλα αυτά τους χρωματισμούς, και ακόμα περισσότερους πανέμορφους συνδυασμούς δύο ή τριών χρωμάτων (διχρωματικές η πολυχρωματικές τουρμαλίνες). Ακόμη, ανάλογα με το είδος του φωτισμού (φυσικό ή τεχνητό) μπορεί να αλλάζει χρώμα και τέλος ανάλογα με την οπτική μας γωνία, σκουραίνει ή ανοίγει το χρώμα του. Τα άπειρα πρόσωπα αυτής της πέτρας έκαναν από παλιά τους ανθρώπους να την πιστέψουν για μαγική. Ήταν πάνω απ’ όλα η πέτρα της φιλίας και της αγάπης, η πέτρα που προστάτευε από συμφορές.

   

ΠΕΡΙΔΟΤΟΣ

Είναι ένα διάφανο ορυκτό που έχει το πράσινο χρώμα του ελαιόλαδου. Το όνομα του πιθανόν να προέρχεται από την Περσική λέξη φαριντάτ, που σημαίνει πολύτιμος λίθος. Το περίδοτο ήταν γνωστό από την αρχαιότητα. Οι Αιγύπτιοι εξόρυσσαν περίδοτο από το νησί Ζεμπιργκέτ στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα ορυχεία αυτά υπήρχαν μέχρι το 1920. Στην αρχαία Ελλάδα επίσης ήταν γνωστό, αλλά το ονόμαζαν Τοπάζιο. Οι Ρωμαίοι γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν το περίδοτο, το οποίο ονόμαζαν «σμαράγδι της νύχτας».

Το περίδοτο είναι η πολύτιμη ποιότητα του ολιβίνη (που ενίοτε λέγεται και χρυσόλιθος), ενός ορυκτού αρκετά διαδεδομένου. Όμως είναι αρκετά σπάνιο στα κοιτάσματα του ολιβίνη. Οι ταγιαρισμένοι κρύσταλλοι του περίδοτου εμφανίζουν διπλοδιαθλαστικότητα και διπλασιάζουν τα αντικείμενα που φαίνονται μέσα από αυτούς. Είναι από τους λίγους πολύτιμους λίθους που εμφανίζονται σταθερά με ένα μόνο χρώμα, το οποίο είναι πιο έντονο όσο μεγαλύτερη ποσότητα σιδήρου περιέχεται σαν πρόσμιξη στην μάζα του.

   

CITRINE

Είναι μία διάφανη ποικιλία χαλαζία που έχει κίτρινο χρώμα. Μπορεί να συναντήσετε και την ονομασία κιτρίνης, αλλά αυτή δεν χρησιμοποιείται συχνά. Το χρώμα του σιτρίν οφείλεται σε υδροξείδιο του σίδηρου που περιέχεται στον χαλαζία. Σιτρίν με φυσικό κίτρινο χρώμα είναι σχετικά σπάνιο. Οι μεγαλύτερες ποσότητες που πουλιούνται στην αγορά, προέρχονται από άλλα είδη χαλαζία που τα έχουν χρωματιστεί τεχνητά. Η πιο μεγάλη ποσότητα από φυσικό σιτρίν, εξορύσσεται στη Βραζιλία.

   

ΟΝΥΧΑΣ

Είναι μία ποικιλία αχάτη, ο οποίος είναι μία ποικιλία χαλκηδόνιου, ο οποίος είναι μία ποικιλία χαλαζία! Η ονομασία είναι ακόμα μία φορά, ελληνικής προέλευσης, αναφέρεται στις γραμμώσεις που εμφανίζονται στο νύχι του δάχτυλου αρκετών ζώων . Ο Θεόφραστος το αναφέρει σαν ονύχιον.

Εμφανίζει επάλληλα στρώματα ανοιχτόχρωμου και σκουρόχρωμου υλικού. Στις διάφορες ποικιλίες όνυχα εμφανίζεται ολόκληρη η χρωματική παλέτα. Στην πράξη όταν λέμε όνυχα συνήθως εννοούμε τον μαύρο με άσπρες γραμμές.

Ορυχεία όνυχα υπάρχουν στην Οαχάκα στο Μεξικό, Βραζιλία, Αλγερία, Μαδαγασκάρη, Ινδία.

   

ΡΟΖ QUARTZ

Είναι η ποιότητα χαλαζία σε ροζ χρώμα. Μπορεί να τον συναντήσουμε με την ονομασία ροδόχρωμος χαλαζίας ή ροζ κουάρτζ. Το ροζ χρώμα στο ροζ κουάρτζ δημιουργείται από τις προσμίξεις τιτανίου, σιδήρου, και μαγνησίου που υπάρχουν στη μάζα του χαλαζία. Οι μεγαλύτερες ποσότητες ροζ κουάρτζ δεν έχουν ικανοποιητική διαφάνεια και χρώμα για να χρησιμοποιηθούν στην κοσμηματοποιία. Συνήθως το ροζ κουάρτζ κόβεται σε κοπή καμπουσόν. Εξορύσσεται στη Μαδαγασκάρη, στην Ινδία στο Αφγανιστάν στη Γερμανία, στις Η.Π.Α. και στη Βραζιλία.

   

ΦΙΛΝΤΙΣΙ

Λέγοντας φίλντισι οι περισσότεροι άνθρωποι αλλά και πολλοί επαγγελματίες των κοσμημάτων, εννοούν το μαργαριτοφόρο όστρακο. Στην πραγματικότητα fil-dis στην τουρκική γλώσσα είναι το δόντι του ελέφαντα, το ελεφαντόδοντο. Το όστρακο λέγεται σεντέφι (επίσης τουρκική λέξη) ή mother of pearl στα αγγλικά, ή μαργαριτοφόρο όστρακο στα ελληνικά. Στην πιο πρόσφατη παράδοσή μας το φιλντισι είναι ένα υλικό πολύτιμο και θαυμαστό.